وبلاگ مهرداد

چند روزی بیشتر به برگزاری انتخابات آمریکا نمانده. فکر کنم بوش برنده شود. آنچه که سرورانش می خواستند طی 4 سال گذشته تحویل داده. از معافیت مالیاتی برای ثروتمندان گرفته تا سود بی حد برای کمپانی های نفتی ونظامی، تضعیف قوانین حفظ محیط زیست به نفع کمپانی ها، گسترش بی سابقۀ حضور نظامی در خاور میانه برای کنترل نفت، و غیره و غیره... بوش و پشتیبانانش، مخالفانشان را به بهانۀ مبارزه با تروریسم سرکوب می کنند، ودر نتیجۀ ترس از تروریسم رای کافی بدست می آورند. کری نیز دست کمی از بوش ندارد، و در نهایت هدفش با بوش یکی است؛ اما حداقل روشش کمتر مخرب است. شاید اگر کری رییس جمهور می شد احتمال جنگ و برخورد فاجعه آمیز در جهان، شتاب تخریب محیط زیست، و بی عدالتی اجتماعی تا حدی کمتر می شد.

این موقعیت آمریکا شباهت هایی با اوضاع سیاسی ایران دارد. در ایران هم دو دستۀ راست گرا و اصلاح طلب با پشتیبانی مراکز قدرت و ثروت بر سر تصاحب حکومت می جنگند. چماق سرکوبشان، به جای مبارزه با تروریسم، مذهب است. آنجا هم روش اصلاح طلبان کمتر مخرب است. شکست حکومت بی ثمر هشت سالۀ اصلاح طلبان مردم را از آنان ناامید کرد و نشان داد که تغییر از بالا ممکن نیست. اما حداقل وجود دار و دستۀ رفرمیست باعث می شود روزنه هایی برای رشد حرکت دمکراتیک مردم باز شود که شاید بوجود آمدن تشکل های مردمی را در خارج از حوزۀ حکومتی تسریع کند، افکار آزادیخواهانه مجال بیشتری برای انتشار و گسترش در جامعه پیدا کند، و رشد فرهنگی وسیاسی مردم سریع تر شود.

کتاب "به رمز: سیری ریاضی" شرح حال سارا فلَنِری است که در 17 سالگی موفق به کشف یک الگوریتم تازه و سریع برای رمزنگاری شده بود. با وجودیکه بعداً نقطه ضعفی در این الگوریتم پیدا شد که شکستن رمز را ممکن می کرد، اما چنین کشفی در آن سن و سال موفقیت بزرگی محسوب می شد. در این کتاب او شرح می دهد که چگونه از همان کودکی حل معما او را به ریاضیات علاقه مند کرده بود. حل معما یکی از راه هایی است که می توان طرز استدلال صحیح و منطقی را به دانش آموزان، از سال های ابتدایی گرفته تا حتی دبیرستان و دانشگاه یاد داد.

یکی از معماهایی که سارا در کتابش می آورد، بطور خلاصه به این شرح است که شخصی قصد داشته انگشتری را به شهر دیگری برای نامزدش پست کند، اما در اداره پست افراد نابابی کار می کردند که درِ بسته هایی را که قفل نبوده باز می کردند و هر چه در آن بوده می دزدیدند. داماد آینده یک قفل کلیددار و یک صندوقچه که چندین چفت داشته می خرد و تلفنی با نامزدش طرحی می ریزند که او بتواند هدیه را با پست به دست نامزدش برساند. با توجه به اینکه حتی اگر کلید را در بسته جداگانه و بدون قفل پست کند کلید به سرقت می رود و گیرندهً بسته نیز نمی تواند قفل صندوقچه را بدون کلید باز کند و یا صندوقچه را بشکند، او چگونه توانسته با پست انگشتر را سالم به دست نامزدش برساند.

آزمایش پروفسور افشار مرا به یاد نوشته ای از جرج پُلیا انداخت. اودرمقدمهً یکی از کتاب هایش ملزومات تفکر علمی را "شهامت فکری"،"صداقت فکری"، و "پرهیزعاقلانه" می داند. به این معنی که یک دانشمند باید شهامت تردید در اعتقادات خود را داشته باشد. صادقانه شواهد محکم را در نفی تئوری های قدیمی خود بپذیرد، اما از تغییربی اساس و بی دلیل درعقیدهً خود بپرهیزد. دنبال کردن این طرز تفکر برای هر کسی چه در مورد مسایل علمی باشد یا نه مفید است.

پروفسور شهریار افشار، فیزیکدان دانشگاه هاروارد، موفق به انجام آزمایشی شده که در عین ساده بودن یکی از تعابیر کوانتم فیزیک را که سالها مورد قبول فیزیک دانان بوده به زیر سوال برده است.

تا حالا فرض بر این بوده که فقط یکی از دو خاصیت متضاد ذره ای یا موجی نور را می توان در یک آزمایش مشاهده کرد و مشاهدهً خاصیت ذره ای، خاصیت موجی نور را از بین می برد و بالعکس. اما آزمایش دکتر افشار نشان می دهد که می توان در آن واحد هم خاصیت ذره ای و هم موجی نور را مشاهده کرد.

البته این نتیجه گیری بحث برانگیز بوده و جنجالی در دنیای فیزیک به پا کرده ولی چیزی که برای من خیلی جالب بود سادگی این آزمایش است؛ که هیچ احتیاجی به وسایل پیچیده وپیشرفتهً آزمایشگاهی ندارد. هر دانشجوی فیزیک طی هفتاد هشتاد سال گذشته می توانست این آزمایش را انجام دهد، اما به فکر کسی خطور نکرده بود. نه تنها قوهً ابتکار، بلکه شهامت فکری این دانشمند نیز تحسین برانگیز است که توانسته باورهای دیرین را چنین متزلزل کند.